Jaargang 52, Editie 9, September 2002

Namens de afdelingsvertegenwoordigers,
F.H. Batstra

Omdat we niemand willen missen en om een idee te krijgen van de belangstelling, vragen we de oud-judoka's hun interesse kenbaar te maken en ons zo mogelijk te voorzien van namen en adressen van oud-leden die u kent. Graag uw bericht (met uw naam, adres en tel.nr., evt. e-mailadres en adresgegevens van andere oud-judoka's) per brief, e-mail of telefoon aan: Jo Brobbel, A. v.d. Kloosterstraat 23, 3151 JB Hoek van Holland, tel. (0174) 385657. E-mail: jo.brobbel@shell.com. Alvast bedankt voor uw medewerking.

Jo Brobbel (Voorzitter Judovereniging KAI)

De polisvoorwaarden hebben een nieuwe opmaak gekregen maar inhoudelijk zijn er echter, op de omrekening in euro's na, geen noemenswaardige wijzigingen doorgevoerd.  

De motorrijtuigenverzekering van Shell zal binnenkort ook onderdeel gaan vormen van de Securitae Privé Pakketpolis die thans door Kröller is ontwikkeld. U zult hierover nog afzonderlijk worden geïnformeerd.  

Mijmeren over Shell Pernis

"In Rotterdam wordt 100 jaar Shell aan de Maas gevierd. Schrijf jij eens wat over Shell Pernis" vroeg de redactie mij. Graag laat ik me even van stal halen, want 16 jaar Shell Pernis, meer dan een derde van mijn totale Shell-tijd, hebben onvergetelijke indrukken nagelaten. Van de researchsfeer van het KSLA naar de raffinaderij was overigens wél een hele overgang.

Toen ik in oktober 1953 "op" Shell Pernis kwam, gingen daar nog verhalen rond over de, in 1902 opgerichte, Benzine-Installatie Sluisjesdijk. Wat is nou 10 x 10 jaar? Maar het lijkt wel eeuwen geleden als je beseft dat de eerste directeur van "de Sluisjesdijk", Ir. Sluyterman van Loo, vaak te paard naar zijn werk ging! In 1922 werd daar overigens de eerste continue raffineerinrichting in gebruik genomen, ontwikkeld door het Amsterdamse Laboratorium. In 1936 werd de uit zijn jas gegroeide Benzine-Installatie Sluisjesdijk gesloopt en kwam er, ver van Rotterdam, bij het dorp Pernis, waar de Eerste Petroleumhaven was gegraven, een nieuwe ruwe-olieraffinaderij met een verwerkingscapaciteit van 1 miljoen ton per jaar. Hoe industrieel ook, toch ging het daar nog erg gemoedelijk toe. Directeur De Kempenaer ging tijdens een zeer strenge winter 's avonds zelf naar de stad om vijftig blikken erwtensoep te kopen teneinde de kleumende mannen die nachtdienst hadden een warme hap te kunnen bezorgen!

Wat na de oorlog 1940-'45 van de raffinaderij restte, was een zwaar gehavend, leeggeroofd en onttakeld bedrijf. Maar onder de sublieme leiding van de toenmalige directeur Ir. H.H. Buss werd de raffinaderij weer snel opgebouwd. In april 1946 draaiden de Mexphalt Plant en de Ruwe Olie Destilleerderij - zo noemden ze die toen - alweer. Ook de Installatie Vlaardingen was hersteld. Daarna volgde de Dubbs kraakinstallatie en werd een tweede ruwe-oliedestilleerderij gebouwd. Tevens moest voor woningen voor het personeel worden gezorgd en werd, voor het nodige vertier, de Rotterdamse Ontspanningsvereniging Shell opgericht.

In die periode stonden voortdurend groepen mannen aan de poort, belust op werk. Vrouwelijke medewerkers waren kort na de oorlog nog niet te vinden op de raffinaderij, uitgezonderd denk ik de secretaresse van de directeur. Ik herinner mij namelijk het ware verhaal dat directeur Buss, die zelf met zijn gezin in een van de huizen naast de raffinaderij woonde, vanuit zijn werkkamer een vrouw op het terrein zag lopen. Hij veronderstelde direct dat het een meisje van vermaak was, dat op een van de tankers op bezoek was geweest. Woedend greep hij de telefoon: "Jaag die hoer van het terrein!". Het bleek echter zijn eigen dochter te zijn, op weg naar pa...

In 1949 werden de eerste chemische fabrieken, de Teepol-fabriek en de PVC-fabriek in productie genomen. In november volgde de eerste katalytische kraakinstallatie, met het fluid bed principe toen het laatste snufje op aardolie-technisch gebied.

Ik werkte nog maar enkele weken in het kantoorgebouw bij de Eerste Petroleumhaven (ook op zaterdag!), toen de grootste en langdurigste brand uitbrak uit de toen 50-jarige geschiedenis van Shell Pernis. Op 28 februari '54 was er een explosie in een benzinetank, waarbij het tankdak als een krant werd weggeblazen. De ramen van ons kantoor barstten. Nadat die brand was bedwongen, ontplofte er weer een tank. Enfin, het werd een ramp die bijna een week duurde en waarvoor via een luchtbrug met Engeland voortdurend airfoam moest worden aangevoerd. De oorzaak, zo bleek, was statische elektriciteit, een probleem waarvoor Lab Amsterdam toen waardevolle research heeft verricht. Ja, het was wel wennen op Pernis! In die tijd had Ir. J.W. Ernste daar de leiding. Heersend als een absoluut monarch stuwde hij de raffinaderij op tot de grootste ter wereld. Voortdurend werd er geheid. De ene fabriek na de andere werd uit de grond gestampt. Toen er weer eens van die lange betonnen palen de grond in waren gegaan voor een installatie, voordat "Den Haag" toestemming had verleend, zei Jan Willem Ernste hooghartig: "We zijn niet aan het bouwen, ik sla die palen alleen maar verticaal op, dat scheelt opslagruimte"... De vierde Crude Distilling Unit werd in gebruik gesteld, maar ook werd in Vlaardingen een schitterend sportveld, met zwembad, voor de ROVS gebouwd. Er kwam een nieuwe polikliniek voor de BGD, de werkplaatsen en de magazijnen werden uitgebreid en eind 1956 werd alweer een tweede Catcrackercomplex zonder enige ophef gestart.

In die golf van ontwikkelingen werd ook de wekelijkse bedrijfskrant "Onder de Vlam" tot stand gebracht, samen met de Philipskoerier een uniek verschijnsel in de Nederlandse bedrijfsjournalistiek. Als redacteur daarvan kon ik in die jaren alle gebeurtenissen van nabij meebeleven. Er werd een nieuw centraal kantoor in gebruik genomen, de eerste tank met een drijvend dak werd geconstrueerd, koningin Juliana gaf in 1958 het startsein voor het baggerwerk in Europoort, het nieuws bleef binnenstromen.

In 1959 werden de chemische bedrijven ondergebracht bij Shell Pernis Chemische Fabrieken N.V. Er kwamen fabrieken voor oplosmiddelen, EPIKOTE-harsen, insecticiden, allylchloride, glycerine. Vooral de bouw en ingebruikneming, in 1960, van de Styreen-Butadieen Rubberfabriek, de eerste in Europa, herinner ik me als een spannend gebeuren. Juichend verwelkomden we de eerste baal rubber op de lopende band. Een tweede Glycerinefabriek volgde en fabrieken voor carbonzuur, polyisopreen en polypropeen. De start van dit laatste complex ging gepaard met een groot feest en nog steeds begrijp ik niet hoe Neerlands beroemdste goochelaar in die tijd, Fred Kaps, het voor elkaar kreeg om minuten lang het witte polypropeenpoeder uit zijn hand te laten... Het bouwen en het produceren van nieuwe producten ging maar voort: Urea Wax, PEG, het grote Etheencomplex met de Naftakraker, ach ik vergeet er natuurlijk een handvol. Aan de oliekant waren de opslagtanks van 400.000 m3 in Europoort bijna wereldnieuws. En...de bouw van de eerste 213 meter hoge schoorsteen, met hoofdrookgaskanalen waar je met een bus doorheen kon rijden. Een rijke bron voor vele artikelen! In 1968 was het hoogste punt bereikt. Met een miniliftje binnenin de schoorsteen omhoog en op 213 meter hoogte, met een bandrecordertje op m'n buik - voor de live-indrukken! – via een touwladdertje buitenom naar het platform, brrr...

Herinneringsflitsen: de snijdende gure wind en de hoge golven op winterse dagen tijdens de dagelijkse boottocht over de Nieuwe Maas ... met de dienstbrommer met groen spatbord op reportage rond de raffinaderij ... de afbraak van het duingebied De Beer en van Nieuwesluis ... de strijd om het behoud van de dorpskerk van Hoogvliet .... zwemmen op de Vijfsluizen ... met het eerste deuxsjevootje rondneuzen in de nog niet geopende Beneluxtunnel ... portier Van Oostrom...

M'n laatste periode op Pernis werd ook door een raffinaderijbrand gemarkeerd, een van de grootste ter wereld. Een enorme explosie 's morgens om 4 uur 23 op zaterdag 20 januari 1968, met als gevolg een gigantische brand in het hart van de raffinaderij. Geen ruit was meer heel, ook bij de woonhuizen rondom. Twee medewerkers lieten het leven en de schade was onbeschrijflijk. Nog geen zes weken daarna was er wederom een explosie, in Catcracker 1, ook die kostte het leven van twee medewerkers. Een trieste periode.

Begin februari 1969 ploeterden Joop Leegsma en ik met lieslaarzen door de zuigende blubber van de drassige en dichtbegroeide grienden tussen de oever van het Hollands Diep en het stuk Brabants polderland dat we later het Moerdijkgebied noemden. Als redacteuren van Onder de Vlam waren we de eersten die daar rondstapten. Een paar mannen waren bezig met het kappen van wilgen. "In de grienden van Moerdijk, het werk is begonnen" luidde de kop boven mijn artikel. Shell Nederland Chemie maakte zich klaar voor de sprong naar de Moerdijk.

Ik heb aan het begin van die "Pernisse" periode mijn vrouw leren kennen; we vormden een oliestelletje. In Vlaardingen ontstond ons gezin. Daarna pionieren in the middle of nowhere van Hoogvliet, toen nog een dijkdorp met wat nieuwbouw voor de werkers in de industrie. De Groene Kruisweg was nog een lommerrijke verbinding met pittoreske dorpen als Rhoon, Poortugaal, Spijkenisse, Geervliet, Heenvliet, Zwartewaal en het Geuzenstadje Brielle. De tram reed nog vanuit Rotterdam langs al die dorpen naar Oostvoorne en stopte ook bij Hoogvliet. Achter de prachtige Voornse duinen lag toen nog de zee, nu de Maasvlakte. Dorpen werden steden en stadsdelen. Het eens onaangetaste land van IJsselmonde, Voorne en Putten is een drukbevolkt woongebied geworden, met het staal van de industrie als decor. Voor de welvaart wordt wel een prijs betaald.

Het is een wonderlijke gedachte dat mede-Pernissers uit die periode, die toen een jaar of tien of meer ouder waren dan ik, nu 76, en met wie ik heb gewerkt, gepraat en gelachen, er voor het merendeel niet meer zijn. Zij hebben meegebouwd aan, gewerkt en zorgen en plezier gehad in wat we nu nog steeds Shell Pernis en Shell Moerdijk noemen. Aan hen in het bijzonder draag ik deze Pernisse herinneringen op.

Jules Schweppe

In de directe omgeving van Pernis waren gegadigden slechts mondjesmaat te vinden. Vandaar dat in de jaren vijftig en zestig van de voorbije eeuw door de personeelsafdeling regelmatig wervingsacties elders in het land werden georganiseerd. Met name gebeurde dat in de noordelijke provincies, waar de werkgelegenheid op een laag pitje stond. Op die manier hebben veel noorderlingen een succesvolle carrière bij Shell Pernis weten op te bouwen.

Ook gingen de "recruiters" regelmatig op bezoek bij militaire tehuizen in het noorden en oosten van het land, om afzwaaiende militairen te wijzen op carrièremogelijkheden die Shell hun te bieden had. Daarnaast werden er contacten onderhouden met directeuren van ambachtsscholen (de latere LTS), omdat Shell belangstelling had voor leerlingen na het behalen van hun einddiploma. Geschikte scholieren konden op onze onvolprezen Bedrijfsschool kosteloos een uitgebreide opleiding voor hoofdzakelijk operator gaan volgen. De veelal van ver komende jongelui werden ondergebracht in zorgvuldig geselecteerde kosthuizen in de omgeving van Pernis.

Al met al hebben de boven omschreven wervingscampagnes ertoe bijgedragen dat tegen het einde van dit jaar zo'n 3500 gepensioneerden van Shell Pernis worden uitgenodigd voor het bijwonen van een feestelijke jubileumreünie!

Jan Wapenaar

Welk ziekenhuis kiest u?
Naar het ziekenhuis moeten is niet leuk. Of dat nu voor een opname, een poliklinische behandeling of een bloedonderzoek is. Des te belangrijker is het dat u weet wat u van een ziekenhuis kunt verwachten. Welke specialismen zijn er? Hoe staat het met de wachtlijsten? Zijn de artsen en verpleegkundigen correct? Kun je in het ziekenhuis ook gezellig wat eten en drinken? Het boek “Welk ziekenhuis kies ik” is een goede voorbereiding op een ingrijpende gebeurtenis. Het is een uitgave van de Consumentenbond en omvat 296 pagina´s. De ledenprijs bedraagt € 13,50; niet-ledenprijs € 16,50. Exclusief een bijdrage in de verzend- en administratiekosten van € 2,50. Bestellen kan eenvoudig via de klantenservice van de Consumentenbond, tel. (070) 445 45 45. Wilt u meer informatie of digitaal bestellen? Surf naar www.consumentenbond.nl.

(Consumentengids)

Bagage kwijt? Schadevergoeding!
Het zal je maar overkomen: daar sta je dan in Spanje – zonder bagage, want die is helaas achtergebleven op Schiphol. Meestal komt de bagage met de volgende vlucht. Maar het kan ook enkele dagen of zelfs weken duren voordat zoekgeraakte bagage is gearriveerd. Om grote problemen met zoekgeraakte koffers te voorkomen, is het verstandig om medicijnen en waardevolle zaken altijd in de handbagage te houden. Verder moet u direct naar de hostess stappen als u een pakketreis (vervoer en verblijf) hebt geboekt, of anders naar de balie voor verloren bagage. Als u de bagage hebt ontvangen, kunt u binnen drie weken een klacht indienen bij de luchtvaartmaatschappij. Indien deze niet (of slechts gedeeltelijk) de schade vergoedt, kunt u een beroep doen op uw reisverzekering. Mocht de bagage verloren zijn of onherstelbaar zijn beschadigd, dan moet u rekenen op een vergoeding van maximaal € 20,- per kilo ingecheckte bagage. Is de waarde groter, dan moet u uw reisverzekering aanspreken.

(Plus Magazine)

Steeds meer AOW-aanvragen
Bij een steeds groeiend aantal mensen zal de envelop van de Sociale Verzekeringsbank met het aanvraagformulier voor een AOW-pensioen op de deurmat ploffen.Vieren dit jaar bijna 155.000 mensen hun 65e verjaardag, in 2007 is dat aantal opgelopen tot ruim 175.000. In 2011 wordt de “200.000-grens” overschreden: in dat jaar worden naar verwachting 255.000 mensen 65 jaar. Niet zo verwonderlijk: de babyboom-generatie begint dan de AOW-status te bereiken!

(Ouderenzorg)

Onderzoek naar effect internet
De Universiteit van Maastricht gaat onderzoek doen naar het effect van internetdiensten zoals e-mail op de levenskwaliteit en het functioneren van ouderen. Ouderen hebben bij het gebruik van een computer een achterstand op jongeren, omdat zij minder met computers in aanraking zijn gekomen. De onderzoekers verwachten dat de zelfstandigheid op latere leeftijd mede zal afhangen van het vermogen om internet voor de eigen behoefte te gebruiken. Ook zien zij aanwijzingen dat computergebruik het geheugen, de aandacht en de verwerkingssnelheid van informatie bij ouderen kan verbeteren. De computer kan ook helpen bij het onderhouden van sociale contacten.

(ANBO-VIZIER)

Naar het buitenland?
Wanneer u een AOW-pensioen of Anw-uitkering ontvangt en van plan bent om buiten Nederland te gaan wonen of voor langer dan drie maanden naar het buitenland te gaan, dan moet u dat altijd doorgeven aan uw districtskantoor van de Sociale Verzekeringsbank. Uw vertrek kan namelijk gevolgen hebben voor de hoogte van Uw AOW-pensioen of Anw-uitkering. Dat komt door de Wet Beperking Export Uitkeringen (BEU). Deze wet regelt dat Nederlandse uitkeringen niet, of maar voor een gedeelte, mogen worden betaald aan mensen die in bepaalde landen wonen.

Om toch in aanmerking te komen voor een uitkering, moet Nederland een verdrag hebben afgesloten met het land waar u heen gaat. Zo´n verdrag heeft Nederland in elk geval met alle landen van de Europese Unie. Informeer vóór uw vertrek bij uw SVB-kantoor naar de eventuele gevolgen voor uw AOW of Anw. U kunt hier ook informatie over vinden op de website van de Sociale Verzekeringsbank: www.svb.org

(Info-blad Soc.Verz.bank)

Schittering van de tsaren
Tot 22 september kunt u in het Museum Catharijneconvent Utrecht genieten van een bijzondere tentoonstelling. Nog nooit eerder waren er namelijk zoveel prachtige kunstwerken uit het beroemde Novodevicij-klooster uit Moskou in Nederland te zien. In dit klooster woonden in de loop van vele eeuwen veel vrouwen en dochters van tsaren. Deze tsarina´s brachten kostbare geschenken mee, waardoor het klooster uitzonderlijk rijk werd. Een groot deel van deze geschenken is te zien tijdens deze eenmalige tentoonstelling in Museum Catharijneconvent. U kunt genieten van vele prachtige juwelen, iconen, boekbanden, rijkelijk versierde kruisen, bekers, schalen en kleding. Informatie: Openingstijden dinsdag t/m vrijdag van 10-17 uur en in het weekend van 11-17 uur. U vindt Museum Catharijneconvent aan de Lange Nieuwstraat 38 te Utrecht, tel. (030) 231 72 96.

(Tijdschrift Nestor – Unie KBO)

J.W.

SOORTEN
In de 37 jaar dat ik actief was als Shell-employé, heb ik met heel wat collega's contact gehad. Vanwege mijn werk als bedrijfsjournalist schoot ik als een schietspoel door de rangen en standen van de Maatschappij. Bijvoorbeeld 's morgens een interview met de portier-zijingang over zijn hobby: het fokken van kanaries en 's middags een gesprek met de hoogste directeur over de toekomstmogelijkheden van Shell.

Lijdend aan de typisch Nederlandse afwijking je naasten in hokjes te verdelen, ontkwam ik er niet aan dit ook met mijn hoger of lager geplaatste collega's te doen. Ik onderscheidde verschillende soorten die in de hele Maatschappijhiërarchie voorkwamen.

Allereerst had je de 'praters'. Ze zeggen wel eens dat vrouwen veel kletsen, nou veel mannen weten er ook weg mee. Op het Shellkantoor waar ik werkte, hadden we verschillende gevreesde kletsmajoors. Zij werden angstvallig gemeden door iedere collega die het druk had. Een gesprek met zo'n babbelzuchtige betekende op z'n minst een uur verloren arbeidstijd. Als je zaken met zo'n kletser te bespreken had, kon je daarvoor maar het beste een hele middag reserveren. Wie niet over zo veel tijd beschikte, nam dan maar de telefoon om z'n zaken met hem af te doen. Zodra de spraakzame een ellenlang verhaal aan het zakelijke gedeelte wilde vastknopen, zei je dan zoiets als: 'Sorry ouwe jongen, er komt net een bezoeker binnen, ik moet je neerleggen.'

Als ik er zelf telefonisch niet onderuit kon maar persoonlijk bij zo'n woordenrijke collega moest zijn, paste ik meestal de retireertechniek toe. Zodra het zakelijke gedeelte was afgehandeld, en hij met het kletswerk begon, liep ik langzaam, stapje voor stapje, achteruit naar de deur onder het uitstoten van tussenwerpsels als 'ja zeker', 'nou en of' en 'gelijk heb je'. Al luisterend opende ik de deur. Ik kroop er zodanig achter weg dat alleen m'n hoofd nog zichtbaar was en als de spraakzame aan het eind van een volzin even adem moest halen, riep ik gauw: 'Nou tot ziens!' Ik trok bliksemsnel m'n hoofd terug en sloot de deur. De subtiele toepassing van deze techniek werkte pijnloos. Er is nooit een spraakzame geweest die er boos op reageerde.

Een speciaal soort spraakzame, waar je echt voor op moest passen, was de gezellige roddelaar. Hij kende van elke collega de gebreken en tekortkomingen en wist er smakelijk over te vertellen. Maar als je, samen met een andere collega, een kostelijk half uurtje op zijn kamer had doorgebracht en dan, nog nagnuivend, als eerste wegging, hoorde je even later achter de gesloten deur het gelach opnieuw opklateren. Plotseling besefte je, dat hij nu jóu onder het mes nam.

De antipode van de spraakzame was de zwijger. Als dit soort collega verplicht was te spreken, deed hij dat in een soort steno. Het was lastig als zo'n zwijger je chef was. Zijn opdrachten moest je uit enkele woordflarden destilleren. Had je hem verkeerd begrepen, dan snauwde hij: 'Kep toch gezegd hoet moet!'

Er waren ook collega's die geen eind aan een telefoongesprek konden maken. Ze slaagden er nooit in een goeie slotzin te vinden. Als je er dan zelf maar een produceerde, hoorde je de ander, terwijl je de hoorn op de haak legde, nog rustig verder pruttelen. Als twee van deze types met elkaar telefoneerden, was hun leed niet te overzien. Het kon dan voorkomen dat ze aan het eind van de kantoormiddag in uitgeputte toestand achter hun bureaus werden aangetroffen, met hun laatste krachten zinnetjes mompelend als: 'Ja, eh., wat ik nog zeggen wou..'

Ogenschijnlijk de beste types waren de luisteraars. Maar ook bij hen schuilde kaf onder het koren. De collega die vredig glimlachend en vol begrip naar je betoog luisterde, en je nooit onderbrak, hoorde waarschijnlijk niet eens wat je zei. Hij zat intussen aan heel andere dingen te denken. De scherpzinnige luisteraar daarentegen, verwerkte ieder woord. Om de haverklap viel hij je in de rede met uitroepen als: 'Zeg, wacht eens even, verleden week vrijdagmiddag heb je op de vergadering bij punt negen precies het tegenovergestelde beweerd!' Bij hem moest je elk woord op een goudschaaltje wegen.

Zelf behoorde ik tot een derde type luisteraar. Ik scheen de sympathiekste, want ik luisterde met belangstelling, verwerkte ieder woord maar onderbrak de spreker nooit. Zodra hij echter de deur uit was, ging ik een ironisch stukje over hem schrijven.

Mr. Jike

De vermeende verdachte
Een aantal jaren geleden, toen het gijzelen van personen een activiteit werd, die het nastreven van politieke doeleinden of het propageren van zogenaamd idealistische motieven moest ondersteunen, is de gijzelaar enige tijd van slachtoffer tot dader geworden. Zo vreemd was dat eigenlijk niet; een handelaar is iemand die handelt, een wandelaar is iemand die wandelt, een tovenaar is iemand die tovert en een goochelaar is iemand die goochelt, dus waarom zou een gijzelaar niet iemand zijn die gijzelt? Nou, dat is hij niet. Een gijzelaar is iemand die gegijzeld wordt, hij is slachtoffer en geen dader. Schrijvers van krantenberichten hebben dat niet altijd in de gaten gehad, maar gelukkig waren er eindredacteuren, correctoren of andere betweters, die nadrukkelijk op het misverstand hebben gewezen. Sindsdien wordt in zulke persberichten de dader van een gijzeling gewoonlijk de gijzelnemer genoemd. Alles lijkt dus weer in orde. Toch is het de vraag of dat zo is.

De betekenis van woorden is sinds mensenheugenis aan veranderingen onderhevig. Het gebruik van een woord in een onjuiste betekenis kan nog zo foutief worden gevonden, zodra iedereen het in die verkeerde betekenis hanteert, wordt de fout zo algemeen, dat hij vanzelf correct wordt. De vraag is natuurlijk alleen, wie dat uitmaakt en op welk moment. De gemiddelde mens, iemand dus zoals u en ik, is daarvoor doorgaans aangewezen op een goed en betrouwbaar woordenboek. Dat van Van Dale is er zo een, denk ik. Toen ik dan ook voor de zekerheid de laatste druk van Van Dale op het lemma gijzelaar raadpleegde, zag ik tot mijn verbazing dat het slachtoffer ook dader was geworden. Een gijzelaar is een gegijzelde, maar ook een gijzelnemer. Dat wist ik niet. Wat ik, als man op leeftijd, vol overtuiging fout noemde, is voor een jongere generatie blijkens het woordenboek wel degelijk aanvaardbaar.

Woorden hebben een betekenis, voorzover ze tenminste niet uitsluitend worden gebruikt als bindmiddel bij de zinsbouw. Maar de betekenis van een woord is natuurlijk niet in alle situaties gelijk. Een huis is een woning, maar het Hollandse huis was een dynastie, een geslacht van graven die over het gewest Holland regeerden van, globaal genomen, de tiende tot de veertiende eeuw. Daarnaast kan het Hollandse huis vanzelfsprekend ook een woning zijn die typerend is voor Holland, duidelijk onderscheiden van bijvoorbeeld het Japanse huis.

Soms zijn woordbetekenissen voor lang niet iedereen meteen duidelijk. Ik denk dat je al goed thuis moet zijn in de tuinbouw, wil je meteen weten dat een draaihartigheidsmug een insect is, dat bij koolplanten een bepaalde ziekte veroorzaakt. En verder zijn er natuurlijk een heleboel woorden die wij zeer alledaags en doodgewoon vinden, terwijl ze strikt genomen een onmogelijkheid inhouden. Ik ben lid van de Vereniging Natuurmonumenten. Die bestaat al zo'n honderd jaar en ik geloof dat er maar weinig mensen moeite hebben met die naam. Toch is een monument bij uitstek iets kunstmatigs, terwijl de natuur dat allerminst is. De combinatie deugt niet, zou je zeggen, maar niemand maakt zich daar zorgen om. Zo kan een schilderij een prachtig zeelandschap weergeven, waarop overigens geen land, laat staan een landschap te zien is. Je realiseert je ook nooit, dat iemand eigenlijk niet verdacht kan worden van een griezelige kwaal of een levensbedreigende infectie. Verdacht wordt iemand, strikt genomen, van een misdaad of op zijn minst een overtreding. Een verdachte heeft iets gedaan, maar een ziekte of een infectie heeft iemand gekregen.

Dat brengt me dan eindelijk op de titel van dit stukje. Iemand die verdacht wordt van een moord, is een verdachte. Zodra blijkt, dat hij die moord ook inderdaad heeft gepleegd, houdt hij op verdachte te zijn. Dan is hij meteen, want aangetoond, de dader. Maar ook als blijkt, dat hij de moord niet heeft gepleegd, is hij geen verdachte meer. Wel kan hij dan de vermeende dader genoemd worden. Een vermeende oplichter is immers iemand die nu juist geen oplichter is. Men heeft hem er wel voor aangezien, hij is er van verdacht geweest, maar intussen is duidelijk geworden, dat hij het niet heeft gedaan. Toch lees je in de laatste tijd geregeld over vermeende misdadigers, vermeende terroristen, vermeende moordenaars, als de verslaggever het heeft over mensen, die van zulke wandaden verdacht worden. Dat is fout, ik weet het zeker. Een vermeende terrorist is geen terrorist, hij is er alleen maar ten onrechte voor aangezien. Maar ja, zo was ik ook bij de gijzelaar overtuigd van mijn gelijk. En dus heb ik ook voor de vermeende verdachte Van Dale maar eens geraadpleegd. Vermeend betekent "niet zijnde wat het genoemde aanduidt". En dan staat erbij, dat het woord ook verkeerd gebruikt wordt in de betekenis van "vermoedelijk". Gelukkig maar voor mijn persoonlijke ijdelheid. Niettemin kan die laatste vermelding heel wel een mogelijk aan de gang zijnde betekenisuitbreiding willen signaleren, al is die dan vooralsnog een onjuiste vermeende ontwikkeling te noemen. Maar dat is misschien wat al te gezocht geformuleerd.

H.W.

In 1952 werden wij naar Trinidad uitgezonden. Het eerste stuk van de reis, van Amsterdam naar Curaçao, voeren wij met het stoomschip “Willemstad” van de KNSM. Ofschoon bescheiden van afmetingen, waren er – typisch voor die tijd – drie strikt gescheiden klassen aan boord, elke klas met haar eigen faciliteiten. Wij deelden de eerste klasse met slechts dertig andere passagiers en juist die kleinschaligheid verhoogde het comfort in niet geringe mate. Helaas was er geen bed voor onze tien weken oude zoon! Een vindingrijke hutbediende kwam aanzetten met een broodmandje, waar de baby precies in paste en onmiddellijk in slaap viel. Van Curaçao naar Trinidad vlogen wij met een DC-3 van Pan American Airlines.

Het Caraïbische eiland Trinidad ligt op 10 gr. NB, gescheiden door de Golf van Paria, op 25 km afstand van Venezuela. Het eiland was ontdekt door Columbus in 1498 en werd eerst een Spaanse kolonie. Na korte perioden onder Hollandse en Franse heerschappij veroverden de Britten Trinidad in 1797, waarna het een Britse kolonie werd. Iets kleiner dan Noord-Brabant telde Trinidad in 1952 zo'n 800.000 inwoners, hoofdzakelijk van Afrikaanse en (Brits-) Indische afkomst met een kleine Europese minderheid. De oorspronkelijke Indiaanse bevolking stierf vroegtijdig uit.

De exploitatie van een asfaltmeer in het zuid-westen van Trinidad luidde in de 19e eeuw het begin in van de lokale olie-industrie. Hoewel er al in 1902 olie werd ontdekt, begon Shell met een aantal Britse partners onder de naam United British Oilfields Trinidad (UBOT) pas in 1913 een rol te spelen. Aan de zuidwestkust, in Point Fortin, werden een raffinaderij en een kantoor gebouwd. In de jaren 1950 produceerde UBOT 15.000 vaten olie per dag en waren zes boorinstallaties actief, waarvan twee op exploratielocaties.

Onze standplaats was Point Fortin, waar wij een gemeubileerd huis in het expatriate woonkamp betrokken. Dat lag op Clifton Hill, een hoger gelegen gebied langs de kust, met uitzicht op de Golf van Paria, en aan de horizon de Boca's en Oost-Venezuela. Een gemiddelde jaartemperatuur van 25 gr. C en een permanente zeewind zorgden voor een aangenaam klimaat. Er was een prachtige club met goed voorziene bars, biljartkamers, bibliotheek, coiffeur en andere faciliteiten, die grensden aan een balzaal, waar grote feesten en andere bijeenkomsten werden gehouden. Aan twee zijden ontbraken de wanden en via hoge arcades was er toegang en uitzicht naar respectievelijk een luxueus zwembad en uitgestrekte sportvelden, waar men cricket, hockey en een enkele keer voetbal speelde. Achter de club lagen tennisbanen en iets verderop was het clubhuis van de langs het strand gelegen golfbaan gesitueerd. Op Clifton Hill bevonden zich ook een Guesthouse, lagere school en hospitaal, geleid door bekwaam UBOT-personeel. Er woonden uitsluitend “Senior Staff”, d.w.z. buitenlandse employés en gelijkgestelde Trinidezen met hun gezinnen, in totaal zo'n 500 personen. De Britten en de Trinidezen waren ieder met 40% vertegenwoordigd, de Nederlanders met 15% en de resterende 5% was van andere oorsprong. De huizen waren op speelse wijze in het heuvelachtige landschap geplaatst.

Op korte afstand van Clifton Hill lagen de raffinaderij, de oliehaven, en verder naar het zuiden de kantoren. Zowel dit industriegebied als het woonkamp waren hermetisch van de buitenwereld afgesloten. Slechts via bewaakte toegangspoorten, waar men zich moest identificeren, kon men dit gebied betreden. Dat was ons expatriate wereldje, waar binnen wij leefden, werkten, woonden en sportten. Daarbuiten was de echte wereld, het dorp Point Fortin, met zijn winkeltjes, kleermaker, schoenmaker, bank, bioscoop en restaurantjes. Verder de UBOT-woonwijken, waar het lagere Trinidese personeel met hun gezinnen waren gehuisvest, alsmede hun hospitaal, club en andere voorzieningen.

Voor het huishoudelijk werk en de kinderverzorging had men vakbekwame Trinidese vrouwen in dienst, terwijl voor het zware tuinwerk de maatschappij tuinlieden ter beschikking stelde. Wij hadden ons snel aangepast in onze nieuwe, uiterst plezierige omgeving en maakten veel kennissen. Er was frequent onderling contact en amusement in de clubs, in het zwembad en op de stranden, locaties waar buitenshuis het sociale leven zich hoofdzakelijk afspeelde. Er werd in het dorp Point Fortin gewinkeld, waar levensmiddelen, drank, toiletartikelen en eenvoudige kleding of schoeisel te koop waren.

Voor sportartikelen, speelgoed, electrische apparaten, grammofoonplaten, duurdere kledingstukken, boeken of juwelen kon men daar echter niet terecht; voor deze meer sofistische zaken was men aangewezen op de naburige stad San Fernando of de hoofdstad Port of Spain. Daar was in speciaalzaken, alsmede in de grote warenhuizen bijna alles verkrijgbaar. UBOT organiseerde koopexcursies naar beide steden, waarvan vooral de dames dankbaar gebruik maakten.

Na een maand of zes in Point Fortin, werd ik overgeplaatst naar Penal, 50 km naar het oosten, waar het UBOT-hoofdkwartier was van alle olievelden buiten het Point Fortin gebied. In het woonkampje, waar zo'n 20 families waren gevestigd, werd ons een gerieflijk houten huis op palen toegewezen. Ook hier kregen wij het erg naar onze zin, maar we misten de zee en het zwembad, hoewel er een kleine, doch uitermate gezellige sociale club was, gelegen aan een meer. Helaas woonden in dat meer veel alligators, zodat zwemmen niet raadzaam leek.

In januari 1953 maakten wij ons eerste carnaval mee. De belangrijkste elementen van deze onafgebroken serie festiviteiten vormen steelbands en ontelbare flessen rum. Het hoogtepunt is de grote carnavalsparade, waaraan talloze bands, exotisch opgetuigde praalwagens en duizenden in de meest uitbundige kleding verschijnende Trinidezen aan de toeschouwers voorbijtrekken. Elke stad heeft zijn eigen parade, maar de langste, luidste en meest bizarre parade vindt jaarlijks plaats in Port of Spain, waar dan tevens Miss Carnaval wordt gekozen.

In september 1953 werden wij overgeplaatst naar Colombia, waarmee aan dat goede leven in Trinidad voorlopig een einde kwam. Wij konden toen nog niet bevroeden, dat wij later weer naar dit aardse paradijs voor langere tijd zouden mogen terugkeren.

Herman G. van Laar

Wie e-mailt zal spam oogsten
Dat is een ongeschreven wet in de internet-jungle. Spam is ongevraagde en meestal hinderlijke e-mail die onze mailboxen vervuilt. Het gaat over viruswaarschuwingen, methodes om snel rijk te worden, af te slanken, hulp om miljoenen dollars vrij te maken uit een donker land in Afrika of aandacht voor zielige kindertjes en noem maar op. Veel spam gaat bovendien nog eens gepaard met een virale bijlage die er voor zorgt dat de spam zich maximaal verspreidt. Onze Voeksadressen kunnen er van meespreken. Spammers zijn erg inventief in het onderscheppen en vergaren van bruikbare e-mailadressen. Er zijn zelfs cd-roms in de handel!

Met een goede virusscanner zijn virussen buiten de deur te houden. Maar de hoeveelheid post moet wel eerst bij de provider worden opgehaald. Met een breedband verbinding gaat dat snel, maar de meesten van ons werken met een modem van 56K of ISDN en dan blijft de telefoon verbinding onnodig lang open. Zou het niet handig zijn eerst bij de provider te kijken wat er allemaal klaar staat en het ter plekke weg te gooien voordat we ons mailprogramma de post laten ophalen?

Als u dit probleem herkent dan heb ik voor u de oplossing. Programma MailWasher doet dat op deze manier, zoals vermeld in PCM magazine, een toonaangevend computerblad. Ik heb het programma geinstalleerd en het is een aanrader. Op internet (www.mailwasher.net) staat een beschrijving en kan men het programma downloaden. Het programma opereert tussen de internet provider en eigen e-mail client. De headers van de berichten worden eerst opgehaald en onderzocht op mogelijke spam en virussen en MailWasher gaat daarbij uiterst intelligent te werk. Het hanteert blacklists (ook externe), friendlists en own-made filters en geeft daarna een advies. Uiteindelijk beslis je zelf wat weg moet bij de provider, en daarna kan jouw e-mail client het dus niet meer binnen halen omdat het net weggegooid is. Dat scheelt de nodige Kb's, Mb's, virussen en ergernis. Je kan meerdere (pop-)accounts instellen en het programma is gratis.

Dan volgen hier de nieuwe registraties:
Karel van Oosten (Pernis), Cisca & Feike de Vlas, Wim Groenenboom (Billiton), Ben van Maare (NAM), Dirk Rutgers (NAM), John Struik (SIEP), Govert de Gelder (Philippines), D. (Daan) Hameete (SNV), Gerbrand Moeyes, Harry Smit (EP), Christ van Veggel, Jelle de Jong (NAM), Cal Reed (Shell Oil), Hajo Hoeksema (NAM), Loek Stoete (KSLA), Ben Haarhuis (BIPM) en Albert van Brakel (SNC).

Webmaster J.K.

Oude bal (2)
In ons vorig nummer vroegen we om ideeën voor de mogelijke herkomst van de pokhouten bal die was opgebaggerd uit de gracht van Te Werve. Daarop reageerde onmiddellijk Aller Spanninga uit New Plymouth, Nieuw-Zeeland. Hij doet ons op het noordelijk halfrond zijn "winterse groeten" en is stellig van mening dat het hier gaat om een Engelse kegel-bal, gebruikt voor het eeuwenoude spel "Skittles", dat dus blijkbaar ooit ook op Te Werve is gespeeld. Het spel heet ook wel "ninepins", waarbij het getal negen slaat op het aantal "skittles" dat met de houten bal omver gekegeld moest worden. De 'ingedraaide schotelvormige kamer' heeft ooit een metalen schijf bevat, die diende om de asymmetrie (en dus de gebogen loop) te bevorderen. Volgens de Encyclopaedia Britannica werd dit bijna-bolvormige type gebruikt in o.a. Cornwall, Devonshire en Wales en in de buurt van Edinburgh. In Londen was een (nog) zwaardere, meer kaasvormige skittles-bal in zwang. De Latijnse naam voor pokhout is Lignum Vitae. Als u dit trefwoord loslaat op het wereldwijde web, dan vindt u veel wetenswaardigs over deze keiharde houtsoort. En ook met trefwoord "skittles" bent u langdurig van de straat. Hierbij nog een foto van de bal die op Te Werve tevoorschijn kwam.

Eerste kennismaking
De heer J. Bakker uit Den Haag, die zichzelf aanduidt als 'ex-employé B.P.M.', stuurde ons een relaas over hoe hij alweer 55 jaar geleden voor het eerst in aanraking kwam met 'de olie'. Tijdens Nederlands moeizame dekolonisatieproces diende hij in 1947/48 in het omstreden Indië als OVW'er bij het zevende bataljon van het regiment Stoottroepen. Het bataljon had eerst op het eiland Bangka 'de tin' veiliggesteld, daarna was op Sumatra 'de olie' aan de beurt. Plaatsen van handeling waren de rivier de Ogan (dat was de demarcatielijn), het pompstation Pajakaboeng in de pijpleiding naar Pladjoe, en Praboemoelih. De opmars werd ernstig gehinderd doordat de toenmalige vijand aftakkingen van de pijpleiding had gemaakt met daarop sproeiers gemonteerd. Daarmee werd olie op de weg gespoten die vervolgens in brand gestoken werd. Maar met hulp van enkele aanwezige BPM'ers konden deze obstakels met succes worden bestreden. Later werd een drietal BPM'ers (hun namen zijn bij de redactie bekend) voor hun verdiensten bij deze opmars bevorderd tot "buitengewoon stoottroeper" van het zevende bataljon, met als reden: "Hebben zich gedurende de opmars in Zuid-Sumatra, in juli 1947, geheel vrijwillig geschaard in de gelederen der stoottroepen. Hebben zich daarbij onderscheiden door aanvalsgeest, pioniersmentaliteit, moed, beleid en stootkracht". Waarvan acte!

In april 1948 zat de militaire taak van de heer Bakker erop en ging hij terug naar Nederland voor demobilisatie, nog niet bevroedend dat hij al aan het eind van dat jaar zou terugkeren als BPM'er op Tarakan voor de kust van Noord-Oost Borneo.

P.K.

Medewerkers en gepensioneerden van de Shell-maatschappijen en de Nederlandse Aardolie Maatschappij, ook ex-Billitonners, ontvangen voor eigen gebruik een korting van 8% op de in de Vrij Uit-brochures gepubliceerde prijzen van hotels, appartementen en bungalows. De korting wordt verleend voor meereizende familieleden, zij geldt echter niet voor verzekeringen. De korting wordt met de betaling van het restantbedrag (niet met de aanbetaling) verrekend. Om voor dit speciale tarief in aanmerking te komen, moet u uitsluitend rechtstreeks bij Vrij Uit telefonisch boeken via 023-5696969. Bij boeking moet u het codenummer SH 9900 en uw personeelsnummer opgeven.

U kunt de nieuwe Winterbrochure(s) 2002 aanvragen via onderstaande bon of via internet: www.vrijuit.nl.

Aanvraag brochures (codenummer SH 9900) Verzoeke mij de volgende Vrij Uit brochure(s) te zenden:
o Feestdagenbrochure 2002 o Disneyland® Parijs winter 2002/2003 o Jaarbrochure Hotels 2003 o Jaarbrochure Bungalowparken 2003 o Wintersport 2002/2003 S.v.p. invullen met blokletters: Naam: Voorletters: Adres: Postcode: Woonplaats: Zenden naar: Vrij Uit vakanties, Postbus 700, 2130 AS Hoofddorp, in een gefrankeerde envelop.

Bridge

Bridgen met tafelschermen
Onlangs hadden wij het genoegen om door te dringen tot de finale van het Open Nederlandse Parenkampioenschap. Er werden 20 ronden van 2 spellen gespeeld volgens het “barometer” systeem, dwz dat aan alle tafels steeds dezelfde spellen gespeeld worden. Dit is de mooiste vorm van parenbridge, want er kan nu na iedere ronde een uitslag en een totaalstand gegeven worden, alsmede de spelverdelingen en frequentiestaten. Met 50 deelnemende paren moesten de spellen wel 25 maal gedupliceerd worden, maar daar zijn tegenwoordig machines voor.

Omdat het een officieel kampioenschap betrof werd er bovendien met tafelschermen gespeeld. Dwars over de tafel is een scherm en je ziet je partner niet. Noord en oost zitten samen aan een kant van het scherm en zuid en west aan de andere kant. Het lijkt erg ongezellig, maar dat valt best mee. Het is erg rustig spelen, niks nakaarten en geen discussie. Een leuk spel van die dag was het volgende:

W/NZ
	♠ A 8 7 2 ♥ 9 5 ♦ B 7 6 ♣ A H 10 5
♠ - ♥ H 8 7 6 ♦ H 10 9 5 3 ♣ B 8 3 2	Noord West Oost    Zuid	♠ V B 10 9 3 ♥ B 4 2 ♦ 8 ♣ V 9 7 4
	♠ H 6 5 4 ♥ A V 10 3 ♦ A V 3 2 ♣ 6

Biedverloop
W	N	O	Z
Pas	1♣	2♠ 1)	3SA 2)
Pas	Pas	Pas

1) zwak sprong volgbod
2) wat moet ik anders? Partner heeft een opening, dus met mijn 15 punten moet een manche een kans maken.

Uitkomst ♦5
Met deze uitkomst heb ik zeven slagen en moet ik er dus minstens twee bij versieren en dat kan door naar ruiten boer toe te spelen en de dubbele hartensnit te nemen. West heeft geen schoppen, want oost heeft er natuurlijk minsten vijf. Ik zal de verschillende kansen na elkaar moeten onderzoeken.

De ruiten uitkomst is voor de vrouw van zuid. Direct ♦2 lijkt het beste. Door het luik in het scherm zie ik dat west klein bij speelt en oost niet bekent. De slag is voor mijn boer. Oost speelt een kleine schoppen bij. Volgens plan vervolg ik nu met ♥9 en die laat ik doorlopen naar de heer van west. Die speelt nu ♦H die ik neem met ♦A. Oost wordt zenuwachtig en gooit een kleine klaveren af. Schoppen spelen bezorgt west afgooiproblemen. Eerst maar eens een kleine schoppen naar de 7 in noord voor de 9 van oost. Die gaat door met schoppen voor mijn aas in dummy. West heeft een ruiten en een harten bij gespeeld. Ik vervolg met harten en maak nog drie slagen in die kleur, in noord kunnen een kleine schoppen en een kleine klaveren weg. Op de derde harten zit oost in de problemen, hij moet twee schoppen vasthouden en laat dus nog een klaveren gaan. Op schoppen heer heeft west daarna een probleem, die moet een ruiten vasthouden en laat dus ook nog een klaveren gaan. De rest van de slagen zijn voor mij met driemaal klaveren. Resultaat 3SA + 1.

Henk Mentink

Schoonebeek:
Op zaterdag 26 oktober a.s. organiseert de NAM/Assen Bridgeclub dit jaarlijkse toernooi in De Boo te Schoonebeek. Deelname staat open voor alle employés en gepensioneerden van NAM en Shell-maatschappijen. Het toernooi neemt de gehele dag in beslag en wordt besloten met een diner. Aanvang 10.30 uur en einde ca. 19.00 uur. De kosten bedragen € 8,00 p.p., incl. lunch en diner, te voldoen op de wedstrijddag. Paren die wensen deel te nemen dienen zich z.s.m., doch uiterlijk 12 okt. op te geven bij: Tineke van Sinttruijen, Boekweitveld 69, 9407 GP Assen, e-mail: advsint@wxs.nl onder opgave van naam, adres en SP-nummer. Als u dieetwensen heeft, kunt u die ook aangeven.

Vlaardingen:
Bij voldoende deelname zal het SWBT 2002 ook weer in Vlaardingen gehouden worden. Deelname staat open voor werknemers, gepensioneerden, hun huisgenoten en kinderen. Datum en plaats: zondag 3 november 2002 (aanvang 13.00 uur) op Sportpark “De Vijfsluizen”. Het inschrijfgeld bedraagt € 6,00 per paar en u kunt zich aanmelden, onder opgave van namen, tel.nr. en/of e-mailadres, vóór 22 oktober a.s. bij W. Mirer, tel. (010) 4744387, e-mail: wmirer@freeler.nl, of bij J. Brunner, tel. (010) 5014580, e-mail: jacobrun@kabelfoon.nl.

Cryptogram

Oppassers
Er zijn nogal wat beroepen die allemaal te maken hebben met het bewaken van iets. Een cipier, babysitter, portier, bewaker, suppoost, enz. komen allen onder de noemer "Oppasser". Maar niet alleen mensen zijn actief in deze functie. Ook "dode" lichamen kunnen een wakende functie hebben, bijv. flitspalen, videocamera's, sirenes, enz. In zekere zin is een politieman ook een oppasser. Vaak kan hij zijn werk niet alleen uitvoeren en maakt hij gebruik van een trouwe viervoeter. De man die zijn schaapjes bij elkaar houdt, heeft ook een gezelschapsdier. Welk dier? U vindt het door 29 hor. correct in te vullen. Veel succes! Uw inzendingen graag vóór eind september 2002 naar W. Lugtenburg, Bosrand 34, 3881 GV Putten (Gld.).

De oplossing van de opgave in VN 5/2002 luidt als volgt:
Horizontaal: 1. Benauwd; 5. Hangar; 10. Ertstanker; 11. Pijpje; 12. Baard; 13. Examinanda; 16. Door de mand vallen; 21. Al wat de klok slaat; 25. Implantaat; 28. Okido; 30. Ernst; 31. Exorbitant; 32. Engerd; 33. Snugger.
Verticaal: 2. Extra; 3. Autodidact; 4. Wintermode; 5. Harem; 6. Nopen; 7. Alpenflora; 8. Dekbed; 9. Gewaand; 14. Aan; 15. I.K.V.; 17. Ontwapenen; 18. Demonteren; 19. Aansporing; 20. Kaliber; 22. Dan; 23. K.M.A.; 24. Toorts; 26. Aktie; 27. Trend; 29. Image

De volgende winnaars zijn, door toedoen van mijn echtgenote, uit de prijzenpot gevist:
Mw. Mazenier-de Vries, Veenoord
Hr. J.G.C. Hegge, Gouda
Mw. E. Geurtsen-Luiten, Winterswijk

Gezien het aantal inzendingen was de opgave deze keer niet zo moeilijk. Slechts een enkeling had moeite met 9 vert. De winnaars van harte gefeliciteerd en tot de volgende keer.

Wim Lugtenburg

Nieuwe opgave:

Horizontaal:

Verticaal:

1. Hier is geen hoogte van te krijgen (6) 5. Dat meisje lust panharing (6) 10. Geconserveerde kijkers? (8) 11. Méér dan één zendgemachtigde (7) 12. Zwijntje (7) 13. Hij geeft er vorm aan (8) 15. Pijnlijk achteraf (5) 17. Het werk van een trainer (9) 18. Bladoneffenheid (4) 20. Antoniem van voltooid (4) 22. En maar lachen met z'n grote neus (9) 24. Afkerig van een munt (5) 26. Stellig, vast en zeker (8) 27. Up-to-date (7) 29. Door hem kunnen schapen geen kant op (7) 30. Loyaliteitskleding (8) 31. Berouwvol (6) 32. Het is een eend van een vogel (6)

2. Kleine Albert en bier in het bos (5) 3. Heeft u moppen in de (koeken-)pan? (8) 4. Bevoorrechte lieden (5) 5. Dit rijbewijs niet missen! (9) 6. De kluns is aan het klunzen (7) 7. Verdachtmaking! (10) 8. Vissen eten granen (6) 9. Schamperen (6) 14. Gelukkige ziekte (3) 16. Spa op de plank! (10) 19. Handelwijze van een toneelspeler (9) 20. Niet jullie gewicht (3) 21. Klinkt als niet goede vogel al zit het wel lekker (8) 22. Hij doet niet meer mee met pokeren (6) 23. Schamele woning met verlichting en lekker eten (7) 25. Geordend gezelschap (6) 27. Weg, je kan er ook op! (5) 28. Er hangt een speen in de bomen (5)